Stefan Bryła

Stefan Bryła jest najczęściej kojarzony z drogowym mostem na rzece Słudwi pod Łowiczem — pierwszym w Europie (niektóre źródła podają, że na świecie) stalowym mostem spawanym elektrycznie. Niewielki jest to most – jego rozpiętość to zaledwie 27 m — ale w latach 20. wzbudził zainteresowanie inżynierów na całym świecie. Nic dziwnego — zastosowanie spawania zamiast nitowania pozwoliło zredukować ilość zużytej stali o około 20 procent.

Zainteresowania zawodowe Stefana Bryły obejmowały nie tylko mostownictwo. Interesował się statyką budowli oraz konstrukcjami żelbetowymi i stalowymi. Inne jego słynne dzieła to między innymi 16-piętrowy budynek Hotelu Warszawa w stolicy (konstrukcja spawana), 7-piętrowy gmach Poczty Głównej przy ulicy Świętokrzyskiej w Warszawie (konstrukcja stalowa) czy hala Fabryki Parowozów, również w Warszawie (konstrukcja żelbetowa).

Swoją wiedzę i doświadczenie zawodowe Stefan Bryła zawdzięczał znakomitej edukacji — był—absolwentem lwowskiej Szkoły Politechnicznej — oraz podróżom — w ramach stypendium krakowskiej Akademii Umiejętności odbył w latach 19210—12 podróż naukową, doskonaląc swoje umiejętności na uczelniach Charlottenburgu, Paryżu i Londynie oraz w zakładach konstrukcji stalowych w Europie, Kanadzie i Stanach Zjednoczonych, gdzie uczestniczył w pracach przy budowie drapaczy chmur. Podróże stały się zresztą kolejną pasją Stefana Bryły — wystarczy prześledzić trasę, jaka wracał z zagranicznego stypendium do Lwowa lub plan podróży poślubnej w 1914 r., która wiodła przez Turcję, Persję na Kaukaz i do Armenii.

Stefan Bryła był też aktywnym politykiem lwowskiej chrześcijańskiej demokracji i posłem na sejm w latach 1926—35. Po wybuchu II wojny światowej działał w Związku Walki Zbrojnej i Armii Krajowej, tworzył podziemny Polski Związek Inżynierów Budowlanych, który miał być ogólnopolską formacją saperską. Opracował instrukcję dla Kedywu AK "Jak niszczyć stalowe mosty". Prowadził tajne nauczanie z zakresu architektury i to prawdopodobnie z tego powodu został dwukrotnie aresztowany i osadzony na Pawiaku – po raz pierwszy w listopadzie 1942 r. (po miesiącu udało się go wykupić), i po roku, w listopadzie 1943 r. Kilkanaście dni później, 3 grudnia, Stefan Bryła został rozstrzelany wraz z grupą zakładników w pobliżu zajezdni tramwajowej w Warszawie, przy zbiegu ulic Puławskiej i Goworka.

Lista wyrazów uznania i szacunku dla wiedzy i umiejętności profesora Bryły jest długa. W 1921 r. został mianowany profesorem zwyczajnym Politechniki Lwowskiej, po czym przez kilkanaście lat kierował Katedrą Budowy Mostów na tej uczelni. Prowadził tez Katedrę Budownictwa Konstrukcyjnego na Politechnice Warszawskiej. Wielokrotnie był powoływany w charakterze eksperta do międzynarodowych komisji zajmujących się konstrukcjami stalowymi. Od 1929 r. był członkiem Międzynarodowego Związku Mostów i Konstrukcji Inżynierskich. Działał też w wielu polskich instytucjach i towarzystwach naukowych. W 1964 r. Polski Związek Inżynierów i Techników Budownictwa ustanowił nagrodę im. Stefana Bryły, która jest przyznawana za osiągnięcia w dziedzinie konstrukcji budowlanych. W 1995 r. American Welding Society uhonorowało dorobek profesora Bryły nagrodą Historic Welded Structure Award za spawany most na rzece Słudwi.

Źródło:

1. Józef Piłatowicz (pod redakcją), Inżynierowie polscy w XIX i XX wieku, tom VII, s.34-37, Warszawa 2001.
2. Biblioteka Cyfrowa Politechniki Lubelskiej
   bc.pollub.pl/dlibra
3. Foto: Narodowe Archiwum Cyfrowe